Download Ahmet Turan - Yezidiler PDF

TitleAhmet Turan - Yezidiler
File Size9.6 MB
Total Pages174
Table of Contents
                            0001 - 0001
0001 - 0002
0001 - 0003
0001 - 0004
0001 - 0005
0001 - 0006
0001 - 0007
0001 - 0008
0001 - 0009
0001 - 0010
0001 - 0011
0001 - 0012
0001 - 0013
0001 - 0014
0001 - 0015
0001 - 0016
0001 - 0017
0001 - 0018
0001 - 0019
0001 - 0020
0001 - 0021
0001 - 0022
0001 - 0023
0001 - 0024
0001 - 0025
0001 - 0026
0001 - 0027
0001 - 0028
0001 - 0029
0001 - 0030
0001 - 0031
0001 - 0032
0001 - 0033
0001 - 0034
0001 - 0035
0001 - 0036
0001 - 0037
0001 - 0038
0001 - 0039
0001 - 0040
0001 - 0041
0001 - 0042
0001 - 0043
0001 - 0044
0001 - 0045
0001 - 0046
0001 - 0047
0001 - 0048
0001 - 0049
0001 - 0050
0001 - 0051
0001 - 0052
0001 - 0053
0001 - 0054
0001 - 0055
0001 - 0056
0001 - 0057
0001 - 0058
0001 - 0059
0001 - 0060
0001 - 0061
0001 - 0062
0001 - 0063
0001 - 0064
0001 - 0065
0001 - 0066
0001 - 0067
0001 - 0068
0001 - 0069
0001 - 0070
0001 - 0071
0001 - 0072
0001 - 0073
0001 - 0074
0001 - 0075
0001 - 0076
0001 - 0077
0001 - 0078
0001 - 0079
0001 - 0080
0001 - 0081
0001 - 0082
0001 - 0083
0001 - 0084
0001 - 0085
0001 - 0086
0001 - 0087
0001 - 0088
0001 - 0089
0001 - 0090
0001 - 0091
0001 - 0092
0001 - 0093
0001 - 0094
0001 - 0095
0001 - 0096
0001 - 0097
0001 - 0098
0001 - 0099
0001 - 0100
0001 - 0101
0001 - 0102
0001 - 0103
0001 - 0104
0001 - 0105
0001 - 0106
0001 - 0107
0001 - 0108
0001 - 0109
0001 - 0110
0001 - 0111
0001 - 0112
0001 - 0113
0001 - 0114
0001 - 0115
0001 - 0116
0001 - 0117
0001 - 0118
0001 - 0119
0001 - 0120
0001 - 0121
0001 - 0122
0001 - 0123
0001 - 0124
0001 - 0125
0001 - 0126
0001 - 0127
0001 - 0128
0001 - 0129
0001 - 0130
0001 - 0131
0001 - 0132
0001 - 0133
0001 - 0134
0001 - 0135
0001 - 0136
0001 - 0137
0001 - 0138
0001 - 0139
0001 - 0140
0001 - 0141
0001 - 0142
0001 - 0143
0001 - 0144
0001 - 0145
0001 - 0146
0001 - 0147
0001 - 0148
0001 - 0149
0001 - 0150
0001 - 0151
0001 - 0152
0001 - 0153
0001 - 0154
0001 - 0155
0001 - 0156
0001 - 0157
0001 - 0158
0001 - 0159
0001 - 0160
0001 - 0161
0001 - 0162
0001 - 0163
0001 - 0164
0001 - 0165
0001 - 0166
0001 - 0167
0001 - 0168
0001 - 0169
0001 - 0170
0001 - 0171
0001 - 0172
0001 - 0173
0001 - 0174
0001 - 0175
001 - 0176
                        
Document Text Contents
Page 1

A.. .A.

·YEZiDiLER
Ta�ihçeleri Çoğrafı

"
Dağılımları

Inançları Orf ve Adetleri

Doç. Dr. Ahmet TURAN

8amsun 1993

Page 2

A. A.

YEZiDiLER
Ta�ihÇeleri Çoğrafı "Dağılımları

inançları Orf ve Adetleri

Doç. Dr. Ahmet TüQAN

t •

Page 87

yerlere göre cteğ i� i r< l 99). Nam azda riikG ve secde g ib i hareketler de yoktur (200).
Abdest Duası

" Şeyh i m Şeyh Hasan. Pir i m Hasin Maman. Ey dost l a rı m . yakııı l arı m . akrabalarını .
Din i m Şeyh Şerafedd i n ve mezhebim Şeyh Şems'ti r. Derecem Melek Şemsedd i n ve fery­

adım Şeyh Şeıııs'tendi r. Mezhebim Yezid. Şeyh im. mev lam. derdim ve derıııan ım. Yol

gösteric i m . ustanı tek Hiida'd ı r taptı ğ ı m . Melek Tav Gs'tur i manı nı . Sabah b i ter ve ak�aııı

gelir ve i k i cel lat sureti bana göziikiir. Cel lat lar ben miskin ve d in imin �ehfidet in i sorarlar.
Din i m i n şehadet i : A l lah bird i r ve Me lek TilvGs onun sevg i l i bir meleği di r. .. Ulleşteki

büyüklere selilın olsun. Sel<lııı sana ey Lale� eh l i . . . " Dua böylece uzay ı p gi tmekte ve sonu

�öyle bi tnıekted i l': " Melek Tav Gs'un ismine iman getird i m . Ya Şeyh Adi. Biz bi lemeyiz.

herşeyi b i len sensin (20 1 )".
B ütün d i ndar yezidiler namazı sabahley in güne�in sarı l ığı bel l i olduğunda güneşe '

karşı ayakta durarak uzun b ir dua okumak suret iyle hafi t"<,:e eği lerek yeri ne get ir ir ler.
İ badet ler in i ba�ka ları n ı n gi\rnıesi n i istemezlerse de giin ünıiizde bu davran ış artık inanç

hürri yet inden dolay ı ortadan kalkm ı�t ı r.

Namazda okunan dualar şunlardır:

Sabah Duası
"Ya Rabbi. Sen Hüdfıs ı ı ı . Sen Ezdas ı ıı . sen övgüye lay ı ks ı ı ı . B in bir i s i m sah i bis in .

Hiida i s m i n bu i s im lerin en şir in idir. . . Ya Rabbi. Şeyh Şems ve Güneşin. Melek Şeyh
Hasan ve Adaıı ' ın . Şeyh EbGbekir ve Kfüfüı ' ı ıı hatırı için bizi bağışla ... Şeyh Hasan
H üdfı'n ı ı ı sevgi l i s i ve ku ludur. din in kuvveti Şemseddin . Nasredd in . Secileddin. İmaded d i n .
Babad i n . M e l e k Fahreddin v e Ş e y h Hasandır. Şeyh Adi. evvelden ah i re kadar vard ı r ve ruh­
nıet saçar. Su l tan YezilL hay ı r kapı larını açar ve �er kap ı ların ı kapar. . . (202) diye devam

eden uzun b i r duadır.

Akşam Duas ı . B una şehüdet duası da deni r.
Ya Rabbi 1 Ben i ve bütiiıı yezldlleri kazadan ve belildan esirge. Ya Rabbi ! B i zi Melek

Tavus hat ı rı için bağ ışla . Ya Rabbi' B iz i Adem ve Havva sırrı iç in bağı� la. Ya Rabbi ! D i n
ve d iyanet i m ize bu ak�am vakti b i r ç ık ış kapısı göster. Ya Rabb i . Bu akşam vakti iç in bütün

yezidlleri din ve dünyaları nda kurtu l uşa erd ir. . . Ya Rabbi ! Yedi büyük melek: Azrfı i l .
Derdfü l . İsrafi l . M i kfı i l . Cebra i l . Şennf ü l v e Nevrf ü l ' i n yüzü suyu hürmetine b i zleri affet. . .
Y a Rabb i ! Akşam vakt in in hat ı rı iç in . . . Mir ve Şeyhler hat ırı için biz yezidlleri mahcup ey-

( J <J<J) Ahdurranük t: !- l la,ani, a.g.e . . s. )6; Okc,:u ( !) ), Ya.ldil ik vt: Yt:.tidiler, Ankara 1 979, s . )-
6 ( İ l:llıiyat Fakül ıt:sindt: yapı lan 1 .is:ıııs Tcıi ) . rıu iki kitap'ta dualar farkl ıd ır. flcdir l lan
dört Yezidi duası n ı ı :rans11.ca olarak yayı ıı ladı: Qu:ıırc· pricres autlıaııı iques inediıcs des
Kurdcs Yezidis. Kitehx:ına l lawarô. Şanı, 1 933. S . :1. s . 1 2- 16.

(200) Yezidiler arasıııd:ı dola�ı ığ ını sürece naıııaz k ı lana hiç rast lamadım. 13undaıı dolay
giinliıııiizde hu nanıa1.1 kı lan yezidilerin. eğer k ı l ıyorlarsa, ya lnız d in adanılan olduğunu
saıııyonını .

( 20 1 ) Okçu ( 1)), a.g.e . . s . 5-6.
(202) J\ lıdunw.z:lk cl- l lasaııi, a .g.e. , s. :15-57: Okçu (Dl, a .g.e, s . 7.

79

Page 88

leme. lütfunla ayd ın lar (203 ).
Görüldüğü gibi bu dualar oldukça uzun olduklarından. bunları din adamlarından

başkası da bilmez. Öyle ki. din adamlarının da birçoğunun bu duaları bi lmediklerine şahit
olduk. Çünkü okuman ın ve yazmanın yasak olduğu Yezldllikte bu dualar şifahi olarak
öğreni ldiğinden ve bilenler de az olduğundan. ayrıca bu duaların Arapça. Kürtçe. Farsça ve
hatta Süryfüı ice'nin karışım ından meydana geldiği de gözönünde bulundurulursa. bu köylü
Yezidilerin söz konusu dual<m öğrenmelerinin mümkün olmadığı görülmektedir. (204).

B u dualardan başka sabahları okunan ve Sabah Duasında daha uzun olan Evger Duası
ile Güneş Batışı Duası da vardır. Bu sonuncu duaya Güneş Duası da denilmektedir. 53 bey­
itten meydana gelen bir ş i i r şekl inde otan bu duayı. konumuzu uzatmaı:nak için burada be­
l i rtemeye gerek görmüyoruz.

2. Oruç
Yezldll ikte oruç. genel ve özel olmak üzere iki kısma ayrı l ır. Halkın tuttuğu oruca

genel oruç denmekte ve Aral ık ay ının ilk Sal ı . Çar�amba ve Perşembe günleri olmak üzere
üç gün arka arkaya tutulmaktadır (205). Şartı da bugünlerde sabahtan akşama kadar yemek .
içmek ve cinsi i l işkilerden uzak durmaktan ibarettir. Akil -baliğ olan erkek ve kadın her
Ye7Jt11ye farzdır.

Kutsal kitaplarda kapalı olarak geçtiği söylenen orucu Yezldller. Nassa uygun olarak
tefs ir ederek şöyle söylemekted irler: Allah kutsal kitap'da üç gün oruç tutulmasını emret­
mi�tir. B una göre Kürtçe yazılan " Sc" yani ü<; kelimesini Müslümanlar yanl ı ş olarak " Si" .
yan i 30 olarak anlamışlardır. Kur'an'daki: "Her iyi l ik i�leyene on karşılık veri l ir (206)" aye­
tine dayanarak tuttukları üç günlük orucun Allah i nd inde 30 olarak kabul olunacağına
inanırlar (207).

B una rağmen genci oruç Türkiye'de yaşayan Yezidiler arasında farkl ı tutulmaktadır.
Örneğin Kurtalan' ın Kurukavak köyünde şöyle tutuldu�u. din adamları ve halk tm·atindan
söylend i . Her Yezidi Aral ık ayın ın ilk pazaıtesi gün iindt'n i t ibaren üç gün süre i le oruç
tutar. dördüncü günü orurnnu bozarak bayram yapar. Bu lı:ıyrama "Şeyh Şems Bayramı"
denir. Bu haftanın lw�ı nL· i . alt ıncı ve yedinci günleri orucunu tutmaz. Hafta başı pazartesi
gününden i tibaren ü<; i! i ı n daha oruç tutar. dördüncü giinii , ı ı ı ınıııu bozarak bayram yapar.
Bu bayrama da "Şeyh S i n Bayramı" den ir. Yine bu l ı ; ı f t ; ı ı ı ı ı ı he�inci . altıncı ve yedinci
gün leri oruç tutmaz. l!aft;ı haşı pazartesi gününden i t i baren üç gün daha oruç tutar.

80

( 203 ) Okçu (Dl . ;ı . � .c- . . ' �-<J.
(204 ) Bu dua ları c· ı ı �ı ıı<"i hilen ve hugüıı Alıııaııya'da lıuluııaıı l\.urıalaııın Kurukavak köyünden

Fakir Bereket c.·cı uk, Be�iri'ııiıı Uğurca köyünden A l i (ı;tuk ile Nusayhiııiıı Berlıök
köyünde ntur:ın TL'l<> Seııcar'dır. Davut Okçu bu duaları Texeriye (?) kiiyliileriııdeıı
aldığını siiylcıııı;ktcdir. Bkz . . a.g.e., Öıısöz, s. 2 .

( 205 ) Abdumızôk e l - l lasaııl. a.g.c., s. 57 .
(206) Eıı'aın, 1 60.
( 207) Tercüme cs-S liryfüı iyye . . . ,s.28; Aııasıase-Marie, el-Yezidlyyc, s. 1 53 ; Abdurrazzak el­

Hasaııl. a.g.c . . s. 55.

Page 174

Hatay'111 Dörtyol ilçesinde doğan
yazar, ilk ve orta öğı:enimini
Dörtyol 'da, Liseyi de Iskende­
run 'da bitirmiştir. 1 963 ydında
girdiği Ankara Üniversitesi

ı ilahiyat Fakültesinden 1 967
'. yılında mezun olmuş. "İslam Mez-
1 hepleri Tarihi"nden doktora

öğrenimini yapmak üzere Devlet
-- tarafından Fı·ansaya gönderil­

miştir. Paris Sorhon Üniversitesi, Edebiyat Fakültesinde
doktora öğrenimi yaptığı sırada bir yıl Tunus 'a, altı ay da
Londra 'ya gf.nderilmiş, "Hatay A levileri. Nusayriler" ko­
nusunda hazırladığı tezinden sonra doktor ünvanını ala­
rak 1 9 74 yılında Türkiye 'ye dönmüştür. İki yıl vatani
görevini yqpttktan sonra 1 9 76 yılında yeni kurulan "An·
kara, 1 9 Mayıs Gençlik ve Spor Akademisi 'ne atanmıştır .
Yazar bura.da İslamın spora bakışı t le ilgilenmiş .
"Müslüman. Türklerde Spor ve Önemi" , "Hz. Muham­
med'in Gençliğe Spor Eğitimi Konusunda Öğütleri" . "Hz.
Muhanımed'iıı Örnek Hayatmda İslan:da Spor" ile
"İs!Gmiyette ,:.,'por ve Oyun.iar" gıl>i makc:le ·e kitaplar ya­
zarak bakire olan bu alana hizmette bulunmuştur . Uzun
bir aradarı sonra konusuna dönen yazar, Samsun Ondo­
kitzmayıs Üniversitesi, İlahiyat Fakfiltesinde "İslam Mez­
hepleri Tarihi" ile Yezfdfler, Tarihçeleri. Coğrafi
Dağılım/an , İnançları, Öı:f ve Adetleri" adlı eserini
yazmıştır. Fransızca, Arapça ve İngilizce bilen yazar evli
ve bir çocuk babasıdır.

ISBN 975 - 95647 - 1 - 8

Similer Documents