Download Αρχαία Ελληνική Γραμματεία 2 – (Φιλοσοφία) - http://www.projethomere.com PDF

TitleΑρχαία Ελληνική Γραμματεία 2 – (Φιλοσοφία) - http://www.projethomere.com
File Size3.4 MB
Total Pages122
Table of Contents
                            Περιεχόμενα
ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ
	Θαλής
	Αναξίμανδρος
	Αναξιμένης
	Ξενοφάνης
	Ηράκλειτος
	Εμπεδοκλής
	Παρμενίδης
	Ζήνων
	Αναξαγόρας
	Πυθαγόρας
	ΑΤΟΜΙΚΟΙ
		Λεύκιππος
		Δημόκριτος
ΣΟΦΙΣΤΕΣ
	Πρωταγόρας
	Γοργίας
	Πρόδικος
	Θρασύμαχος
	Ιππίας
	Αντιφών
	Κριτίας
ΣΩΚΡΑΤΗΣ
ΠΛΑΤΩΝΑΣ
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
ΧΑΡΤΕΣ
Βιβλιογραφία
                        
Document Text Contents
Page 1

Περιο



Αρχ

ΦΙΛ

1. Π
2. Σ
3. Σ
4. Α
5. Χ
6. Χ
7. Β

Επιμ
Τικοπ



ΠΕΡ

1. Π

Θ

Α

οδικό RAM,

χαία Ελλ

ΛΟΣΟΦΙΑ

ΠΡΟΣΩΚΡΑ
ΣΟΦΙΣΤΕΣ
ΣΩΚΡΑΤΗΣ
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛ
ΧΡΟΝΟΛΟΓ
ΧΑΡΤΕΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑ

μέλεια ύλης:
πούλου

ΙΕΧΟΜΕΝ

ΠΡΟΣΩΚΡΑ
ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙ

Οι φιλοσοφ
Ανθολόγησ

ΑΝΑΞΙΜΑΝ∆
Οι φιλοσοφ
Ανθολόγησ

Ιούνιος 200

ληνική Γ

Α

ΑΤΙΚΟΙ

Σ-ΠΛΑΤΩΝ
ΛΗΣ
ΓΙΟ

ΑΦΙΑ

Μαρία Αλεξ

ΝΑ

ΑΤΙΚΟΙ
ΙΛΗΣΙΟΣ
φικές απόψεις
ση
∆ΡΟΣ
φικές απόψεις
ση

05

Γραμματ

Ν

ξίου, Άννα Β

ς

ς

τεία 2

Βλαχοδήμου,, Βαγγέλης ∆∆ρακόπουλοςς, Μάγδα

Page 2

[ RAM] ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

2

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση

ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ Ο ΚΟΛΟΦΩΝΙΟΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ο θεός
Ο κόσμος

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΕΦΕΣΙΟΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Η κίνηση και η μεταβολή
Το πυρ
Ο λόγος (εν το σοφόν)
Ο πόλεμος
Ενότητα των αντιθέτων
Η ψυχή
Ο θεός και ο άνθρωπος
Η επίδραση των ιδεών του

ΕΜΠΕ∆ΟΚΛΗΣ Ο ΑΚΡΑΓΑΝΤΙΝΟΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση

ΠΑΡΜΕΝΙ∆ΗΣ Ο ΕΛΕΑΤΗΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση

ΖΗΝΩΝ Ο ΕΛΕΑΤΗΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση

ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ
Οι φιλοσοφικές απόψεις
Ανθολόγηση
Οι βασικές θέσεις

ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ
Οι βασικές θέσεις
ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ
∆ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ Ο ΑΒ∆ΗΡΙΤΗΣ


2. ΣΟΦΙΣΤΕΣ

«Σοφιστής» και «σοφιστική»
Η σημασία των όρων ανά τους αιώνες
Το ιστορικό και κοινωνικό γίγνεσθαι
Η Αθήνα των σοφιστών
Ανατροπή ιδεών μετ’ αμοιβής
Ανάπλαση θεσμών και αξιών

Εκπαίδευση και σοφιστές
Πειθούς δημιουργός
Επαναπροσδιορισμός της αρετής
Το δίκαιο και το θείο
Τα σωζόμενα έργα

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ
Ανθολόγηση
ΓΟΡΓΙΑΣ

Ανθολόγηση
ΠΡΟ∆ΙΚΟΣ

Ανθολόγηση
ΘΡΑΣΥΜΑΧΟΣ

Ανθολόγηση
ΙΠΠΙΑΣ

Ανθολόγηση

Page 61

[ RAM] ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

61

συνηθίσει να λέει ότι ο ίδιος δεν γνώριζε τίποτε και ότι το μόνο στο οποίο ήταν σοφότερος από
τους άλλους ήταν πως είχε συνείδηση της άγνοιάς του, ενώ αυτοί δεν είχαν της δικής τους. Η
ουσία της σωκρατικής μεθόδου ήταν να πείθει το συνομιλητή του ότι, ενώ πίστευε πως ήξερε
κάτι, στην πραγματικότητα δεν ήξερε. Η πεποίθηση της άγνοιας είναι το απαραίτητο πρώτο
βήμα για την απόκτηση της γνώσης, γιατί κανείς δεν αναζητεί τη γνώση σχετικά με οτιδήποτε,
αν έχει την αυταπάτη ότι την κατέχει ήδη. Άπαξ και αντιλαμβανόταν ποιος ήταν ο δρόμος για
το στόχο, ήταν πρόθυμος να τον αναζητήσει μαζί τους και η όλη φιλοσοφία για το Σωκράτη
συνίστατο σε αυτή την ιδέα της «κοινής έρευνας». Ούτε ο συνομιλητής του ούτε ο ίδιος ήξερε
ακόμα την αλήθεια, αλλά, αν πειθόταν ο άλλος ότι αυτό ήταν έτσι, θα μπορούσαν και οι δύο να
ξεκινήσουν μαζί, με την ελπίδα πάντοτε να βρουν την αλήθεια. Αυτή η πίστη για την άγνοια όχι
μόνο του εαυτού του αλλά και όλης της ανθρωπότητας, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο
αποτελεί τη συμβολή του Σωκράτη στη φιλοσοφική σκέψη.

Η συζήτηση των ανθρώπων της εποχής του είχε αναμειχθεί με μια μεγάλη ποικιλία γενικών
όρων, ιδιαίτερα αυτών που χρησίμευαν για να περιγράψουν ηθικές έννοιες – δικαιοσύνη,
σωφροσύνη, ανδρεία κ.ο.κ. Ο Σωκράτης ξεκινούσε πιστεύοντας ότι οι άνθρωποι ήξεραν τι
σήμαιναν αυτοί οι όροι, εφόσον τους χρησιμοποιούσαν καθημερινά, και ήλπιζε ότι θα το έλεγαν
και σε αυτόν που δεν το γνώριζε. Όταν τους ρωτούσε όμως, ανακάλυπτε ότι κανείς τους δεν
μπορούσε να του δώσει μια σωστή ερμηνεία. Ίσως υπό το φως της σοφιστικής διδασκαλίας θα
έπρεπε να υποτεθεί ότι αυτοί οι όροι δεν είχαν πράγματι σημασία, αλλά, εάν ίσχυε αυτό, οι
άνθρωποι θα έπρεπε να σταματήσουν να τους χρησιμοποιούν. Εάν εξάλλου είχαν κάποια
σταθερή σημασία, τότε όσοι τις χρησιμοποιούν θα έπρεπε να είναι σε θέση να πουν τι
σημαίνουν. ∆εν μπορείς να συζητάς για ενέργειες σοφές, δίκαιες ή χρηστές, παρά μόνο αν
ξέρεις τι είναι σοφία, δικαιοσύνη ή χρηστότητα. Αν, όπως υποψιαζόταν ο Σωκράτης, οι
διάφοροι άνθρωποι χρησιμοποιώντας τις ίδιες λέξεις εννοούν διαφορετικά πράγματα, συζητούν
χωρίς να συνεννοούνται, το μόνο αποτέλεσμα θα είναι η σύγχυση. Η σύγχυση θα είναι
γνωστική αλλά –το σημαντικότερο– και ηθική. Από γνωστική άποψη το να συζητάς με κάποιον
που χρησιμοποιεί τους όρους του με σημασία διαφορετική από τη δική σου δεν μπορεί να
οδηγήσει πουθενά και, από ηθική άποψη, όταν οι αμφισβητούμενοι όροι παίρνουν τη θέση
ηθικών εννοιών, τότε μόνο αναρχία μπορεί να προκύψει. Αυτή τη διπλή όψη του προβλήματος,
γνωστική και ηθική, ήθελε να εκφράσει ο Σωκράτης με το ρητό του ότι η αρετή είναι γνώση.
Τόσο καθαρό εξάλλου ήταν το μυαλό του και τόσο σταθερός ο χαρακτήρας του, ώστε του
φαινόταν αυταπόδεικτο το γεγονός ότι, αν οι άνθρωποι μπορούσαν να φτάσουν στο σημείο να
δουν αυτή την αλήθεια, θα διάλεγαν αυτόματα το σωστό. Ό,τι χρειαζόταν ήταν να τους πείσει
κάποιος να κάνουν τον κόπο να βρουν ποιο είναι το σωστό. Από εδώ προκύπτει το δεύτερο
περίφημο ρητό του, ότι κανείς δεν κάνει με τη θέλησή του το κακό. Αν η αρετή είναι γνώση, η
κακία οφείλεται στην άγνοια και μόνο.

Πώς, λοιπόν, θα ξεκινήσουμε για να κατακτήσουμε τη γνώση του τι είναι αρετή,
δικαιοσύνη κ.λπ.; Ο Σωκράτης ήταν έτοιμος να προτείνει μια μέθοδο και για τους άλλους και
για τον εαυτό του. Η γνώση κατακτάται σε δύο στάδια, στα οποία αναφέρεται ο Αριστοτέλης,
όταν λέει ότι ο Σωκράτης μπορεί δικαιολογημένα να προβάλει ως δικά του δύο πράγματα, την
επαγωγή και το γενικό ορισμό. Αυτοί οι λογικοί όροι δεν φαίνονται να έχουν και πολλή σχέση
με την ηθική, αλλά για το Σωκράτη η σχέση ήταν ζωτική. Το πρώτο στάδιο ήταν να
συγκεντρωθούν παραδείγματα, για τα οποία –συμφωνούν και οι δύο συζητητές– μπορεί να
ισχύσει ο όρος «δικαιοσύνη» (αν η δικαιοσύνη είναι το ζητούμενο). Τότε τα συγκεντρωμένα
παραδείγματα των δίκαιων πράξεων εξετάζονται για να ανακαλυφθεί σε αυτά κάποια κοινή
ιδιότητα, χάρη στην οποία οι πράξεις φέρουν αυτό το χαρακτηρισμό. Η κοινή ιδιότητα, ή μια
ομάδα ή μια δέσμη από κοινές ιδιότητες, συνιστά την ουσία τους ως δίκαιων πράξεων. Συνιστά
πράγματι αυτή τον ορισμό της δικαιοσύνης. Έτσι, η επαγωγή αποτελεί μια «πορεία» του νου
από τις ειδικές περιπτώσεις, αν τις συγκεντρώσουμε και τις δούμε συνολικά, προς την
κατανόηση του κοινού όρου.

Το σφάλμα που έβρισκε ο Σωκράτης στις απαντήσεις των συνομιλητών του ήταν ότι
θεωρούσαν αρκετό να ολοκληρώνουν το πρώτο στάδιο μόνο, δηλαδή να αναφέρουν μερικά
παραδείγματα και να λένε, π.χ., «αυτό κι εκείνο είναι δικαιοσύνη» και για αυτό προσπαθούσε
να τους κάνει να δουν ότι, έστω και αν υπάρχουν πολλά και ποικίλα παραδείγματα ορθής

Page 62

[ RAM

ενέργ
οποίο

Α
κατέσ
ορισμ
τρόπο
συνέπ
ερωτή
αυτοί
ποιο
σόφισ

Σ
και ο
αντικ
βρει
από α
αφού

Η μα


Η
εφαρ

α
εαυτό
ερωτή
τελικ

β
πνευμ
σκέψ
ο συ
καθο
ο ειση



M] ΑΡΧΑΙΑ ΕΛ

γειας, πρέπει
ο και χαρακτ
Αυτός ήταν
στησαν το Σ
μό του ενός,
ος με τον ο
πειες της σο
ήματα, όπως
ί που θα υπο
είναι το πλε
σμα οδηγούσ
Σχηματικά ο
οι ηθικές ένν
κειμενικό κρ
τους ηθικού
αυτό οι πράξ
ύ αυτό συγκρ

αιευτική μέθ

Η μέθοδος το
μογή της, εμ
α. Αρνητική,
ό του να αγ
ήσεις οδηγο
κά τον εξανάγ
. Θετική, ως
ματικό έδαφ
ψεις για τις οπ
νομιλητής. Μ
ρισμό της έν
ηγητής της.

ΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑ

ι όλα αυτά ν
τηρίζονται ορ
ο στόχος

Σωκράτη τόσ
, της αρετής
οποίο πίστευ
οφιστικής δι
ς «Τι είναι
οστήριζαν ότ
εονεκτικότερ
σε κατευθεία
Σωκράτης π
νοιες λανθάν
ιτήριο. Ο άν
ύς κανόνες (γ
ξεις του θα ε
ρούεται με τη

θοδος

ου Σωκράτη
μφανίζεται με
, ως ειρωνε
γνοεί και να
ούσε αυτόν μ
γκαζε να ομο
ς μαιευτική. Μ
φος, κατόρθω
ποίες δεν είχ
Με την καθ
ννοιας, με τη

ΑΜΜΑΤΕΙΑ 2

να έχουν μια
ρθά. ∆ιαφορε
των επίμον
σο αντιδημο
ς. Μοιάζει μ
υε ο Σωκρά
ιδασκαλίας.
ευσέβεια;»
τι ο μόνος κα
ρο. Κανόνες
αν σε ηθική α
πίστευε ότι
νουν στο εσ
νθρωπος, εάν
γνώθι σαυτόν
είναι αγαθές,
ην εσώτατη φ

για την ανα
ε δύο μορφές
εία. Σύμφων
α έχει ανάγκ
με τον οποί
ολογήσει την
Μεταφέροντ
ωνε να εκμα
χε μέχρι τότε
θοδήγηση το
η βοήθεια της

62

α κοινή ιδιότ
ετικά, η λέξη
ων και καμ
οτικό – να φ
με άσκηση λ
άτης ότι θα
Αυτοί οι άν
απαντούσαν
ανόνας για τη
με την παρ
αναρχία.
ο άνθρωπος
σωτερικό του
ν εμβαθύνει
ν) και θα γίν
γιατί δεν μπ
φύση του.

αζήτηση της
ς:
να με αυτή,
κη από διδα
ο διαλεγότα
ν άγνοιά του
τας την τέχνη
αιεύσει από
ε καμιά συνε
ου άλλου σ
ς επαγωγής,

τητα ή ένα χα
η «ορθός» δε
μιά φορά ε
φτάσει από
λογικής, αλλ
καταπολεμο
νθρωποι, πο
ν «Αυτό που
ην πράξη είν
αδεγμένη έν

ς είναι φύσε
υ και αποτελ
ι στον εαυτό
νει ενάρετος
πορεί να είνα

ς αλήθειας, κ

παριστάνον
σκαλία, με
αν σε αντιφά
.
η της μητέρα
το συνομιλ
ίδηση αυτός
την εύρεση
έγινε συγχρ

αρακτήρα κο
εν έχει νόημα
ενοχλητικών
το σμήνος
λά στην πρά
ούσε τις ανα
ου σε απάντη
υ κάνω τώρα
ναι να αποφα
ννοια δεν υπ

ι αγαθός
λούν ένα
ό του, θα
ς. Έπειτα
αι κακός,

κατά την

ντας τον
συνεχείς
άσεις και

ας του σε
λητή του
ς, δηλαδή
και τον
όνως και

ΦΙΛΟΣΟ

οινό, με βάσ
α.
ερωτήσεων
των αρετών
άξη ήταν ο
ατρεπτικές η
ηση σε παρ
α», είναι ακ
ασίζεις αυθόρ
πήρχαν. Το λ

ΟΦΙΑ

ση τον

ν που
ν στον
μόνος
ηθικές
ρόμοια
κριβώς
ρμητα
λογικό

Page 121

[ RAM] ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

121

ΚΕΑ
Πρόδικος: Ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους του κινήματος των σοφιστών.

ΚΛΑΖΟΜΕΝΑΙ
Αναξαγόρας: Αρνείται τη γένεση και τη φθορά των όντων, ενώ θεωρεί ως αιτία της κίνησης το νου.

ΚΟΛΟΦΩΝ
Ξενοφάνης: Όλα τα όντα είναι γη και ύδωρ. Ο Θεός είναι ένας, αγέννητος και αιώνιος.

ΚΡΟΤΩΝ
Πυθαγόρειοι: Μαθητές ή μεταγενέστεροι οπαδοί του Πυθαγόρα.

ΛΕΟΝΤΙΝΟΙ
Γοργίας: Η γνώμη των ανθρώπων επηρεάζεται και η μεγαλύτερη δύναμη των ανθρώπων είναι η δύναμη
της πειθούς.

ΜΙΛΗΤΟΣ
Θαλής: Αρχή του κόσμου είναι το ύδωρ.
Αναξίμανδρος: Αρχή των όντων είναι το άπειρο.
Αναξιμένης: Αρχή των πάντων είναι ο αήρ.
Λεύκιππος: Ο ιδρυτής της ατομικής φιλοσοφίας.

ΣΑΜΟΣ
Πυθαγόρας: Ο φιλόσοφος και μαθηματικός από τη Σάμο. Ίδρυσε στον Κρότωνα ένα φιλοσοφικό,
αριστοκρατικό σύνδεσμο με αυστηρές ηθικές και θρησκευτικές αρχές.

ΣΤΑΓΕΙΡΑ
Αριστοτέλης: ∆ιατύπωσε τον όρο εντελέχεια, δηλαδή ότι κάθε ον έχει εντός του το «τέλος», τη μορφή
της τελειότητας, προς την οποία τείνει από την αρχή.

ΧΑΛΚΗ∆ΩΝ
Θρασύμαχος: Υποστήριξε ότι το δίκαιο, όπως ορίζεται από τους νόμους, αντιπροσωπεύει το του
κρείττονος συμφέρον (το συμφέρον του ισχυροτέρου).

Page 122

[ RAM] ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

122

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

_______________________________________________________________

Παύλος ∆ρανδάκης
Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια - Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα
Albin Lesky
Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας
P.E.Esterling–B.M.W.Knox
Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας
Jacqueline de Romilly
Οι μεγάλοι σοφιστές στην Αθήνα του Περικλή
Βασ. Α. Κύρκος
Αρχαίος ελληνικός διαφωτισμός και Σοφιστική Πλάτων, Πολιτεία
Ν.Μ.Σκουτερόπουλος
Η αρχαία Σοφιστική: Τα σωζόμενα αποσπάσματα
Τέιλορ
Πλάτωνας
W. D. Ross
Αριστοτέλης
Jean Brun
Ο Αριστοτέλης και το Λύκειο
Ι. Συκουτρής
Αριστοτέλους Περί Ποιητικής
Κωνσταντίνος Ι. ∆εσποτόπουλος
Περί της Πολιτικής – Επίλεκτα Κείμενα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας
Mario Vegetti
Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας
W. K. C. Guthrie
Οι Έλληνες Φιλόσοφοι
Φρανσουά Σατελέ
Η Φιλοσοφία, Τόμος Α΄, Από τον Πλάτωνα ως τον Θωμά τον Ακινάτη
Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, «Οι Έλληνες», Αριστοτέλης Άπαντα, εκδόσεις Κάκτος
Θεόφιλος Βέικος
Οι Προσωκρατικοί, Αθήνα 1998
Ευάγγελος Μουτσόπουλος
Οι Προσωκρατικοί, 1979
Κων. Βουδούρης
Προσωκρατική φιλοσοφία (πολυγραφημένες σημειώσεις), Αθήνα 1978
G.S. Kirk-J.E.Raven-M.Schofield
Οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 2001(μετάφραση ∆ημοσθένης Κούρτοβικ)
H.Diels-W.Kranz
Die Fragmente der Vorsokratiker, 1966
W.K.C. Guthrie
A History of Greek Philosophy, Cambridge 1962-1981
Abel Jeanniere
Πλάτων
_______________________________________________________________

Similer Documents