Download Partizan Ke PDF

TitlePartizan Ke
File Size2.2 MB
Total Pages137
Table of Contents
                            PARTIZANKE FINAL-1
PARTIZANKE FINAL
PARTIZANKE FINAL-2
                        
Document Text Contents
Page 68

69

KOMUNISTIČKa ParTIja jUGOSLaVIjE /KPj/

Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista) osnovana je 1919. Sekretarijat
žena socijalista (komunista) stvoren je u toku kongresa Socijalističke radničke partije
Jugoslavije (komunista) – SRPJ(k) za zadatkom da propagira jednakost za muškarce
i žene bez obzira na zanimanje, naciju ili veru, sa posebnim naglaskom na pravo
glasa za muškarce i žene sa navršenih osamnaest godina. Sekretarijat žena socijali-
sta (komunista) nije bila samostalna tvorevina već deo Socijalističke radničke partije
Jugoslavije (komunista). Tokom 1919. formira se mreža komunističkog ženskog pokre-
ta u Vojvodini: Novi Sad, Sombor, Pančevo, Petrovgrad (Zrenjanin), Subotica, Vršac.
Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista) – SRPJ(k) na Drugom kongresu
u Vukovaru 1920. promenila je ime u Komunistička partija Jugoslavije – KPJ.

U Novom Sadu je 1920. održana Konferencija žena pripadnica ženskog komuni-
stičkog pokreta na kojoj je učestvovalo osamdeset žena. U Vojvodini je bilo sekcija žena
komunista u Novom Sadu, Temerinu, Subotici, Petrovgradu (Zrenjanin), Melencima,
Čurugu, Kisaču i dr.

VI Pokrajinska konferencija KPJ za Vojvodinu održana je 1940. Tada je posebno
naglašena potreba da se što veći broj žena uključi u rad KPJ. Na Konferenciji su aktiv-
no učestvovale Sonja Marinković, Gordana Ivačković i Judita Alargić. U PK KPJ za
Vojvodinu izabrane su i: Sonja Marinković i Gordana Ivačković, koja je izabrana i za
delegatkinju (kao jedina žena) Pete zemaljske konferencije KPJ.

Na Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ (1940) „žensko pitanje“ postavljeno je kao
posebno pitanje, ali uz već prihvaćenu tezu da se radi o sastavnom delu borbe radničke
klase. Ipak, izdvojeni su i posebni zahtevi koji se tiču žena, a koji su u domenu politič-
kih prava (pravo glasa za žene), radnog prava (za isti rad ista plata za muškarce i žene,
ukidanje noćnog rada za žene, plaćeno porođajno odsustvo), borba protiv prostitucije
i dvojnog morala, zaštita dece, pravnog izjednačavanja bračne i vanbračne dece.

josip Broz Tito (1892–1980)

Vodeća politička figura socijalističke Jugoslavije. Njegova biografija predstavlja i
najznačajni deo istorije KPJ/SKJ (na čijem je čelu bio od 1937), Narodnooslobodilačke
borbe i izgradnje socijalističke Jugoslavije. Bio je na čelu KPJ/SKJ, predsednik Vlade
FNRJ i Ministar narodne odbrane, Maršal Jugoslavije, vrhovni komandant oružanih
snaga, najpoznatija ličnost pokreta nesvrstanih zemalja.

Tokom Narodnooslobodilačke borbe na oslobođenim terotorijama formirani su
narodnooslobodilački odbori – začeci buduće socijalističke vlasti. Osnivali su se na
osnovu dokumenata koje je 1942. izdao Vrhovni štab Narodnooslobodilačke vojske
–„Zadaci i ustrojstvo narodnooslobodilačkih odbora u oslobođenim krajevima“ kao
i na osnovu „Naredbe o izborima narodnooslobodilačkih odbora“ koju je doneo
Vrhovni komandant Narodnooslobodilačke vojske – Josip Broz Tito. Tu se izričito
naglašava da se u narodnooslobodilačke odbore biraju muškarci i žene ravnopravno.

Page 69

70

Tokom II svetskog rata u narodnooslobodilačkim odborima žene su najčešće bile (ili
rukovodile) u zdravstvenim, prosvetnim, ili komisijama za socijalna pitanja, a bilo ih
je i u poljoprivrednim komisijama.

Od velike važnosti bio je rad kulturno-prosvetnih odbora koji su organizovali
predavanja, pozorišne predstave amatera, muzičke priredbe, tečajeve opismenjavanja
(naročito žena). Vrlo popularan vid rada bile su zidne novine, a organizovane su i
proslave povodom 8. marta. Žene su radile i u „partizanskim radionicama“, a obično
su rukovodile – krojačkim.

Pokrajinski komitet KPJ za Vojvodinu je 1942. doneo odluku da se osnuje
Narodnooslobodilački odbor za Vojvodinu i pokrene list Slobodna Vojvodina.

SREZ

Teritorijalna i administrativna jedinica društvenopolitičkog sistema, oblik lokal-
ne samouprave. U Vojvodini je bilo 25 srezova, a van njih su bili gradovi: Novi Sad,
Subotica i Zrenjanin (Statut AP Vojvodine 1953). Srezovi su ukinuti 1960.

SKOj I USaOj

SKOJ – Savez komunističke omladine Jugoslavije osnovan je 1919. Radilo se o
organizaciji mladih komunista direktno pod nadzorom i rukovodstvom KPJ. Peta
pokrajinska konfrencija SKOJ-a održana je 1940. Među učesnicima su bile i: Sonja
Marinković, Stanka Munćan, Jelisaveta Petrov-Beba, Lidija Aldan, Olga Radišić, Rosa
Vilić-Nada. Jelisaveta Petrov-Beba izabrana je za članicu Pokrajinskog komiteta SKOJ-a
kao jedina žena.

USAOJ – Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije, formiran tokom
NOB-a, bio je organizacija koja je okupljala omladinu koja je bila protiv fašizma.
Organizacija je 1946. promenila naziv u Narodna omladina Jugoslavije. SKOJ je od
1948. bio najelitniji deo USAOJ-a. U novembru 1944. omladinski pokret je predstavljao
vrlo važnu antifašističku snagu, jer je u Vojvodini bilo10 7.800 članova SKOJ-a i 70.000
članova USAOJ-a, među kojima je bio veliki broj ženske omladine. Okružne konfe-
rencije Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Vojvodine /USAOV-a/ za istočni i
zapadni Srem održane su 1944.

27–30. decembra 1944. održan je Prvi kongres Antifašističke omladine Vojvodine
u Novom Sadu.

Narodni front Jugoslavije bio je organizacija čije se članstvo borilo za „puno
ostvarenje prava na rad, pravo na odmor, socijalno i penziono osiguranje, pravo na
lečenje...“ Organizacija je 1945. godine zbrinjavala žrtve rata i zalagala se za potpuno i
ravnopravno učešće žena u svim segmentima života i rada. Narodni front je bio krov-
na organizacija za druge frontovske organizacije: Savez sindikata, SKOJ, AFŽ... Na IV
kongresu Narodnog fronta 1953. organizacija je promenila funkciju u društvu i naziv
u Socijalistički savez radnog naroda (SSRN). Prema Statutu SSRN sindikat i omladin-

Page 136

137

Trade Unions, SKOJ, AFŽ... The organization changed its social function and name to
Socialist League of the Working People (SSRN), during the 4-th Congress of People’s
Front in 1953. According to the Statute of the SSRN Trade Union and youth organi-
zations are working autonomously, but AFŽ is not. Special commissions are to be
formed for work with women, based in the SSRN.

People’s Assembly of FNRJ passed a law considering Five year plan of devel-
opment of Yugoslav people’s economy (1947-1951.) Five year plan was designed
accordingly with Soviet five year development plans. The purpose of this plan was to
develop industry and centralize the accumulation in order to create an independent
Yugoslav economy. The focus was on heavy industry, and intensive development of
Bosnia & Herzegovina, Montenegro and Macedonia were planned.

Similer Documents